Opis
Dlaczego warto:
Czarna maca jest jednym z najrzadziej spotykanych typów kolorystycznych tej wysokogórskiej rośliny z Andów. Tworzy niski pokrój i charakterystyczny, mięsisty organ spichrzowy o bardzo ciemnej, brunatnoczarnej lub czarnej skórce. Od wieków maca była wykorzystywana jako roślina spożywcza, a czarny fenotyp zwraca dziś szczególną uwagę ze względu na odmienny profil części związków roślinnych.
Najważniejsze informacje:
- Wysokość: zwykle do ok. 20 cm
- Stanowisko: jasne, chłodne, bez silnego nagrzewania latem
- Typ rośliny: roślina zielna, w uprawie prowadzona najczęściej w cyklu jednorocznym lub dwuletnim
- Pochodzenie: wysokogórskie tereny Andów
- Kolor kwiatów: biały
- Termin siewu: w naszym klimacie najlepiej wczesną wiosną
- Mrozoodporność: bardzo dobrze znosi chłód, gorzej reaguje na wysoką temperaturę i nadmiar wilgoci
Opis rośliny:
Maca czarna należy do rodziny kapustowatych. Pochodzi z wysokich partii Andów, gdzie rośnie w warunkach silnego nasłonecznienia, niskich temperatur, wiatru oraz dużych różnic temperatur między dniem i nocą. Roślina pozostaje niska i tworzy przyziemną rozetę drobno podzielonych, zielonych liści.
Jej najbardziej charakterystyczną częścią jest zgrubiały hypokotyl połączony z górną częścią korzenia. Przypomina niewielką rzepę lub szeroką rzodkiew. U czarnej maki zewnętrzne tkanki przybierają bardzo ciemny kolor – od ciemnobrązowego i grafitowego po niemal czarny. Wnętrze pozostaje znacznie jaśniejsze.
Barwa jest jedną z naturalnych cech różnicujących poszczególne fenotypy maki. Obok czarnej występują między innymi formy żółte, czerwone, purpurowe i kremowe.
Kwiaty są bardzo drobne, białawe, typowe dla rodziny kapustowatych. Po kwitnieniu roślina tworzy niewielkie owoce zawierające drobne nasiona.
Czarna maca jest przystosowana do chłodnego klimatu. W czasie gorącego lata może zbyt szybko rozpocząć kwitnienie, zanim wytworzy dobrze rozwiniętą część spichrzową.
Uprawa i pielęgnacja:
- Nasiona najlepiej wysiewać wczesną wiosną, gdy temperatury są jeszcze stosunkowo niskie.
- Maca najlepiej rozwija się w chłodnych warunkach i źle znosi długotrwałe upały.
- W naszym klimacie warto unikać bardzo nagrzewających się stanowisk południowych.
- Podłoże powinno być przepuszczalne, lekkie i niezbyt mokre.
- Ziemia powinna być głęboko spulchniona, aby część spichrzowa mogła rozwijać się bez przeszkód.
- Nasiona są bardzo drobne i należy przykrywać je jedynie cienką warstwą ziemi.
- Najlepiej wysiewać bezpośrednio do miejsca docelowego albo do osobnych pojemników.
- Młode rośliny źle reagują na uszkadzanie korzeni podczas pikowania.
- Podłoże podczas wschodów powinno pozostawać lekko wilgotne, ale nie mokre.
- Starsze rośliny podlewa się umiarkowanie.
- Nie należy stosować świeżego obornika ani nadmiernych dawek nawozu.
- Maca dobrze znosi niskie temperatury, natomiast zimą szczególnie niekorzystna jest dla niej długo utrzymująca się wilgoć.
- W cieplejszych warunkach może wytwarzać znacznie mniejsze organy spichrzowe niż w chłodnym klimacie górskim.
Właściwości lecznicze:
Maca była tradycyjnie wykorzystywana przez mieszkańców Andów jako wartościowa roślina spożywcza. Przypisywano jej właściwości wzmacniające, stosowano ją przy zmęczeniu oraz jako pokarm związany z utrzymaniem sił i płodności.
Współczesne badania wskazują, że żółta, czerwona i czarna maca mogą różnić się składem chemicznym oraz proporcjami poszczególnych związków. W roślinie stwierdzono między innymi macamidy, makaeny, glukozynolany, polifenole, sterole i polisacharydy.
Czarna maca była szczególnie badana pod kątem:
- wytrzymałości i odporności na zmęczenie
- pamięci i funkcji poznawczych
- funkcji rozrodczych
- jakości i produkcji plemników
W części badań eksperymentalnych czarna maca uzyskiwała lepsze wyniki niż forma żółta lub czerwona w testach dotyczących spermatogenezy, pamięci oraz zmęczenia. Większość tych obserwacji pochodzi jednak z badań przedklinicznych, dlatego nie należy traktować ich jako potwierdzonego działania leczniczego u ludzi.
Badania nad składem różnych kolorów maki wskazują również, że czarny fenotyp może wyróżniać się zawartością niektórych polifenoli, glukozynolanów i innych metabolitów. Ich poziom zależy jednak nie tylko od koloru, ale także od miejsca uprawy, warunków środowiskowych i sposobu przetwarzania.
Właściwości użytkowe:
Najważniejszą częścią użytkową maki jest mięsisty organ spichrzowy. W Andach roślina od dawna stanowiła element codziennego pożywienia.
Maca może być:
- gotowana
- pieczona
- suszona
- mielona na proszek
- wykorzystywana do przygotowania napojów
- dodawana do zup
- stosowana jako składnik różnych potraw
Tradycyjnie świeżą macę często pieczono lub gotowano. Większą część zbiorów suszono na słońcu, co umożliwiało ich długie przechowywanie. Suszony surowiec można następnie gotować albo mielić.
Jadalne są również młode liście.
Czarna maca jest jednym z mniej rozpowszechnionych typów tej rośliny i z tego względu jest szczególnie poszukiwana przez osoby zainteresowane kolekcjonowaniem i uprawą różnych fenotypów Lepidium meyenii.
Komplet: 20 nasion
Źródła :
Vahe Martirosyan, CC BY 2.5 <https://creativecommons.org/licenses/by/2.5>, Wikimedia Commons
Autorstwa Frank Vincentz – Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=71298884
Photo courtesy of Symphony Natural Health, taken by Patrice Christensen, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons
Fumikas Sagisavas, CC0 1.0, via Wikimedia Commons
