Opis
Dlaczego warto:
- rzadziej spotykany, czerwony typ maca pochodzącej z wysokich Andów
- tworzy charakterystyczny mięsisty organ spichrzowy o czerwonym zabarwieniu
- różni się od żółtej maca profilem niektórych związków roślinnych
- nadaje się do uprawy w chłodnym klimacie i dobrze znosi niskie temperatury
- jest rośliną użytkową o wielowiekowej tradycji wykorzystania w Andach
Najważniejsze informacje:
- Wysokość: do ok. 20 cm
- Stanowisko: chłodne, w naszym klimacie najlepiej lekko osłonięte od silnego, letniego słońca
- Typ rośliny: gatunek wieloletni, w uprawie użytkowej prowadzony również jako roślina jednoroczna lub dwuletnia
- Kwitnienie: VII–X
- Kolor kwiatów: biały
- Termin siewu: III–IV przy uprawie jednorocznej; przy uprawie dwuletniej możliwy również późniejszy wysiew
- Mrozoodporność: dobra, nie toleruje nadmiernej zimowej wilgoci
Opis rośliny:
Czerwona maca jest jednym z charakterystycznych typów kolorystycznych Lepidium meyenii, rośliny wywodzącej się z wysokogórskich terenów Andów. Należy do rodziny kapustowatych i ma niski, przyziemny pokrój. Liście tworzą rozetę leżącą blisko powierzchni gleby, co jest przystosowaniem się rośliny do chłodu i silnych wiatrów panujących na dużych wysokościach.
Pod ziemią i częściowo przy jej powierzchni rozwija się zgrubiały organ spichrzowy utworzony z hypokotylu oraz górnej części korzenia. Przypomina niewielką rzepę. Poszczególne typy maki rozróżnia się między innymi na podstawie jego barwy -w przypadku czerwonej zewnętrzne tkanki mają charakterystyczne zabarwienie czerwone do czerwonopurpurowego.
Nad rozetą mogą pojawiać się krótkie, rozgałęzione pędy zakończone drobnymi, białymi kwiatami. Po przekwitnięciu tworzą się niewielkie owoce zawierające drobne nasiona.
Maca pochodzi z terenów, gdzie okres wegetacji przebiega w niskich temperaturach. W klimacie umiarkowanym również można ją uprawiać, jednak nie lubi gorących stanowisk. Długotrwałe ciepło może przyspieszać rozwój rośliny, powodować przedwczesne kwitnienie i ograniczać wielkość części spichrzowej.
Uprawa i pielęgnacja:
- Przy uprawie jednorocznej najlepiej wysiewać nasiona w marcu lub kwietniu.
- Przy cyklu dwuletnim można zastosować również późniejszy termin wysiewu.
- Wysiew i początkowy wzrost najlepiej przebiegają w temperaturze poniżej około 15°C.
- Nasiona kiełkują szybko, często już po kilku dniach.
- Wysiewa się je bardzo płytko, przykrywając jedynie cienką warstwą podłoża.
- Młode rośliny nie lubią pikowania, dlatego najlepiej siać bezpośrednio do gruntu lub docelowych pojemników.
- Stanowisko nie powinno silnie nagrzewać się latem.
- W Europie Środkowej odpowiednie jest stanowisko jasne, ale zabezpieczone przed największym letnim upałem.
- Gleba powinna być przepuszczalna, niezbyt mokra i bez świeżego obornika.
- Podlewać ostrożnie, tylko wtedy, gdy jest to potrzebne.
- Intensywne nawożenie nie jest wskazane.
- Roślina jest odporna na chłód i mróz, znacznie gorzej znosi stojącą wodę i wilgotne podłoże zimą.
- Przy uprawie dwuletniej można zimować ją w chłodnym, suchym miejscu, np. w nieogrzewanej szklarni.
Właściwości lecznicze:
Maca była tradycyjnie spożywana przez mieszkańców wysokich Andów jako pożywienie wzmacniające organizm. Przypisywano jej wpływ na wytrzymałość, energię, płodność i ogólną kondycję.
Badania wykazały, że czerwone, żółte i czarne typy maca nie są identyczne pod względem składu. Różnią się między innymi zawartością glukozynolanów oraz profilem innych substancji roślinnych. W jednym z badań porównawczych czerwony typ charakteryzował się wyższym stężeniem badanych glukozynolanów niż typ żółty i czarny.
Czerwona maca była badana eksperymentalnie między innymi pod kątem zmian związanych z tkanką kostną oraz prostatą. Wyniki takich doświadczeń przyczyniły się do zainteresowania właśnie czerwonym fenotypem. Dotychczasowe dane dotyczące różnic pomiędzy kolorami pochodzą jednak w dużej mierze z badań laboratoryjnych i na modelach eksperymentalnych, natomiast badań klinicznych dotyczących wyłącznie czerwonej maca jest znacznie mniej.
Badania nad maca jako całością obejmują także jej tradycyjne zastosowanie związane z samopoczuciem, energią, libido i funkcjami rozrodczymi.
Właściwości użytkowe:
Czerwona maca jest rośliną jadalną. Wykorzystuje się przede wszystkim jej mięsisty organ spichrzowy.
Może być:
- gotowana
- suszona
- mielona
- wykorzystywana do napojów
- dodawana do zup
- używana jako składnik potraw
- przetwarzana na proszek
W tradycyjnej kuchni andyjskiej maca była suszona, dzięki czemu można było przechowywać ją przez długi czas. Przed jedzeniem przygotowywano ją najczęściej poprzez gotowanie. Suszony surowiec może być również mielony i stosowany jako składnik żywności.
Czerwona maca należy do głównych typów kolorystycznych tej rośliny. Jej barwa wiąże się z obecnością pigmentów w zewnętrznych tkankach organu spichrzowego, a badania wskazują, że wraz z kolorem mogą zmieniać się także proporcje poszczególnych składników rośliny.
Komplet: 15 nasion
Źródła :
Photo courtesy of Symphony Natural Health, taken by Patrice Christensen, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons
Vahe Martirosyan, CC BY 2.5 <https://creativecommons.org/licenses/by/2.5>, Wikimedia Commons
Autorstwa Frank Vincentz – Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=71298884
