Opis
Dlaczego warto:
- ceniona roślina użytkowa pochodząca z wysokich partii Andów
- tworzy charakterystyczny, mięsisty organ spichrzowy o kremowo-żółtej barwie
- żółta maca jest najczęściej spotykanym i uprawianym typem tej rośliny
- może być uprawiana również w klimacie umiarkowanym, jeśli zapewni się jej chłodne warunki
- jadalny organ spichrzowy można wykorzystywać po ugotowaniu, suszeniu lub zmieleniu
Najważniejsze informacje:
- Wysokość: do ok. 20 cm
- Stanowisko: chłodne, w naszym klimacie najlepiej lekko osłonięte od silnego, letniego słońca
- Typ rośliny: gatunek wieloletni, w uprawie użytkowej prowadzony również jako roślina jednoroczna lub dwuletnia
- Kwitnienie: VII–X
- Kolor kwiatów: biały
- Termin siewu: III–IV przy uprawie jednorocznej; przy uprawie dwuletniej możliwy także późniejszy wysiew
- Mrozoodporność: dobra, roślina źle znosi przede wszystkim zimową wilgoć
Opis rośliny:
Maca, czyli Lepidium meyenii, pochodzi z wysokogórskich terenów Andów, gdzie od wielu pokoleń uprawiana jest jako roślina użytkowa. Należy do rodziny kapustowatych. Nad ziemią tworzy niską rozetę liści, dzięki czemu dobrze znosi chłód, silny wiatr i warunki typowe dla terenów górskich.
Najcenniejsza część rośliny znajduje się tuż przy powierzchni ziemi. Jest to zgrubiały organ spichrzowy utworzony z hypokotylu i górnej części korzenia, wyglądem przypominający niewielką rzepę lub rzodkiew. U żółtej maki ma on barwę kremową do jasnożółtej. To najczęściej uprawiany typ kolorystyczny maca.
Liście układają się nisko przy ziemi, natomiast drobne, białe kwiaty pojawiają się na krótkich, rozgałęzionych pędach. Po kwitnieniu powstają niewielkie łuszczynki zawierające drobne nasiona.
Roślina jest przystosowana do chłodnego klimatu wysokich Andów. Wysokie temperatury działają na nią niekorzystnie – podczas gorącego lata może przedwcześnie rozpocząć kwitnienie i wytworzyć niewielki organ spichrzowy.
Uprawa i pielęgnacja:
- Przy uprawie jednorocznej nasiona najlepiej wysiewać w marcu lub kwietniu.
- Przy prowadzeniu rośliny w cyklu dwuletnim możliwy jest również późniejszy wysiew.
- Najlepsze warunki do kiełkowania i początkowego wzrostu zapewniają temperatury poniżej około 15°C.
- Nasiona kiełkują szybko, zwykle w ciągu kilku dni.
- Są bardzo drobne, dlatego należy jedynie lekko przykryć je ziemią, warstwą nie grubszą niż same nasiona.
- Maca źle reaguje na pikowanie i naruszanie młodych korzeni, dlatego najlepiej wysiewać ją bezpośrednio na miejsce uprawy, do gruntu lub docelowej donicy.
- W naszym klimacie należy unikać bardzo ciepłych, nagrzewających się stanowisk.
- Podłoże powinno być przepuszczalne i niezbyt mokre.
- Podlewać oszczędnie, nie dopuszczając do długotrwałego zalania korzeni.
- Nie należy stosować świeżego obornika ani silnie nawozić roślin.
- Roślina dobrze znosi niskie temperatury, ale podczas zimowania szczególnie niekorzystny jest nadmiar wilgoci.
- Przy uprawie dwuletniej najlepiej zapewnić jej zimą chłodne i suche warunki, np. w nieogrzewanej szklarni.
Właściwości lecznicze:
Maca od dawna była wykorzystywana przez mieszkańców Andów jako roślina spożywcza, której przypisywano również właściwości wzmacniające. Tradycyjnie kojarzono ją z poprawą sił witalnych, wytrzymałości i płodności.
Współczesne badania nad maca obejmowały między innymi jej wpływ na samopoczucie, zmęczenie, funkcje rozrodcze, libido i metabolizm. Wyniki wskazują, że poszczególne typy kolorystyczne mogą różnić się składem i aktywnością biologiczną.
Żółta maca jest najczęściej występującym i jednym z najlepiej przebadanych typów. Badania nad różnymi kolorami wykazały różnice w zawartości glukozynolanów, lipidów, polisacharydów i innych związków roślinnych. Większość badań klinicznych dotyczy jednak maca jako rośliny lub jej przetworów, a nie wyłącznie żółtego typu.
Właściwości użytkowe:
Najważniejszą częścią użytkową jest mięsisty organ spichrzowy. W Andach maca od wieków stanowiła element pożywienia.
Może być:
- gotowana
- suszona
- mielona na proszek
- wykorzystywana do przygotowania napojów
- dodawana do zup
- stosowana jako składnik różnych potraw
Tradycyjnie organy spichrzowe suszono, co pozwalało na ich długie przechowywanie. Przed spożyciem przygotowywano je najczęściej przez gotowanie. Współcześnie maca jest również przetwarzana na mączkę i proszek wykorzystywany jako dodatek do żywności.
Żółta forma stanowi największą część tradycyjnych zbiorów maca i jest najbardziej rozpowszechnionym typem kolorystycznym.
Komplet: 15 nasion
Źródła :
Vahe Martirosyan, CC BY 2.5 <https://creativecommons.org/licenses/by/2.5>, Wikimedia Commons
Photo courtesy of Symphony Natural Health, taken by Patrice Christensen, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons
Vahe Martirosyan, CC BY 2.5 <https://creativecommons.org/licenses/by/2.5>, Wikimedia Commons
Autorstwa Frank Vincentz – Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=71298884
